Niepełnosprawność i Rehabilitacja
Instytut Pracy i Spraw Socjalnych

nr 3 2018


.

SYTUACJA SPOŁECZNA DZIECKA Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ W II RZECZYPOSPOLITEJ – ZARYS PROBLEMATYKI
dr DANUTA APANEL
Akademia Pomorska w Słupsku
Streszczenie:

W przededniu zbliżającego się święta stulecia odzyskania niepodległości przez Polskę warto wrócić do problematyki sytuacji społecznej i edukacyjnej dziecka z niepełnosprawnością w początkach XX wieku. Dziś pomimo upływu stu lat wciąż poszukuje się nowych rozwiązań w dziedzinie rodzinnej i instytucjonalnej opieki nad dzieckiem  z niepełnosprawnością oraz w formach i możliwościach kształcenia. Wówczas, w trudnych warunkach budowania podwalin państwowości polskiej, zainteresowano się tym mocno zaniedbanym obszarem.

Najważniejszym celem opracowania jest ukazanie wybranych działań: rządu II RP, organizacji i instytucji oraz wybitnych pedagogów, zmierzających do poprawy warunków życia, edukacji oraz wizerunku społecznego dzieci z niepełnosprawnościami. Podstawowym materiałem źródłowym, który posłużył do opracowania zagadnienia, było czasopismo „Szkoła Specjalna”, wydawane w latach 1924–1939, znajdujące się w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie, oraz literatura przedmiotu poruszająca tę tematykę.

Słowa kluczowe: dziecko z niepełnosprawnością, sytuacja dziecka z niepełnosprawnością, przełom XIX i XX wieku, uwarunkowania historyczne
PRAWA CZŁOWIEKA WOBEC OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIAMI. ANALIZA PROBLEMU W ŚWIETLE ART. 2 EUROPEJSKIEJ KONWENCJI O OCHRONIE PRAW CZŁOWIEKA I PODSTAWOWYCH WOLNOŚCI
dr DARIA BIEŃKOWSKA
Akademia Pomorska w Słupsku
Streszczenie:

Prawa człowieka nakreślają pewien sposób myślenia o człowieku. O człowieku, który bez względu na swoje ograniczenia jest zawsze podmiotem, a nie przedmiotem, przysługujących mu praw. O człowieku, którego życie jest najwyższym dobrem i podlega właściwej ochronie prawnej. Niestety rzeczywistość dostarcza nam codziennie wielu przykładów na niesprawiedliwość, niegodziwość i nieposzanowanie najwyższych dóbr i wartości, którymi człowiek żyje. Analiza problemu w artykule obejmuje przykłady łamania praw człowieka z niepełnosprawnością w perspektywie artykułu 2 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Prawa człowieka posłużyły tu jako narzędzie do myślenia o rzeczywistości i opisu konkretnych zdarzeń. Podstawową metodą badawczą zastosowaną w tekście jest case study, skupiające się na konfrontacji założeń koncepcyjnych z określonymi przypadkami. Pomocniczo została wykorzystana metoda egzegezy tekstu prawniczego w nurcie koncepcji derywacyjnej w oparciu o ujęcie normatywne, proponującą określone postępowanie interpretacyjne wyznaczone właśnie przez cechy tekstów prawnych.

Słowa kluczowe: niepełnosprawność, prawa człowieka, prawo do życia
NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ INTELEKTUALNA I PSYCHICZNA SPRAWCÓW PRZESTĘPSTW ORAZ ICH REHABILITACJA SPOŁECZNA
dr ANETTA JAWORSKA
Akademia Pomorska w Słupsku
Streszczenie:

Artykuł dotyczy badań nad postawami społecznymi wobec kar kryminalnych stosowanych względem osób z niepełnosprawnością psychiczną i intelektualną. Badania sondażowe przeprowadzono w okresie od lutego do maja 2015 r. Analiza badań wskazuje na występowanie tendencji do postrzegania osób zaburzonych psychicznie lub intelektualnie jako potencjalnie niebezpiecznych. W przypadku niektórych zaburzeń (np. schizofrenii) społeczeństwo wykazuje tendencję do postulowania dożywotniego leczenia lub izolacji.

Słowa kluczowe: niepełnosprawność intelektualna, niepełnosprawność psychiczna, postawy społeczne, przestępstwo, kara kryminalna
SPOSOBY LECZENIA OSÓB Z CHOROBĄ ALZHEIMERA A PARADYGMATY WIEDZY MEDYCZNEJ
dr hab. WANDA KAMIŃSKA, prof. nadzw.
Akademia Pomorska w Słupsku
Streszczenie:

Intencją podjęcia analiz w tym artykule jest próba zredefiniowania zakresu pomocy osobom z chorobą Alzheimera. Stawiam pytanie: w jaki sposób myślenie systemowe, łączące aspekty biologiczne, psychologiczne, społeczno-kulturowe, z gruntu holistyczne, może usprawnić terapię choroby Alzheimera? Praktyka życia pokazuje, że chorzy oraz ich opiekunowie są niekiedy zakładnikami wąskich specjalizacji wykształconych osób, lekarzy, terapeutów, których umiejętności jedynie pomagają w przetrwaniu nieuniknionych stadiów tej nieuleczalnej choroby. Temat w istocie rzeczy jest bardzo poważny. Można bowiem udowodnić, że między metodologią nauk medycznych, ich dydaktyką na poziomie szkolnictwa wyższego a postawami wobec chorych oraz preferowaną terapią istnieje ścisła relacja. Celem moich analiz jest propozycja zmian terapii w oparciu o własne refleksje i dostępną literaturę. Wnioskiem z analiz jest postulat włączania wiedzy innych dyscyplin, takich jak: socjologia, teoria komunikacji, kognitywistyka, do terapii osób z chorobą Alzheimera. Ukazuję rolę tych dziedzin w rozwoju terapii tych osób.

Słowa kluczowe: metodologia nauk medycznych, przekonania i wybory lekarzy, edukacja medyczna, terapia i leczenie osób z chorobą Alzheimera, choroba Alzeihmera
ZNACZENIE HIPOTERAPII DLA POPRAWY KOMUNIKACJI U DZIECI AUTYSTYCZNYCH. OPINIE RODZICÓW
dr ANNA KOPROWICZ
Akademia Pomorska w Słupsku, Instytut Pedagogiki
ESTERA SZYMAŃSKA
Akademia Pomorska w Słupsku, studentka psychopedagogiki
Streszczenie:

Hipoterapia jest obecnie jedną z chętniej stosowanych metod usprawniania dzieci z zaburzeniami rozwoju. Dotychczas brak jednak wystarczająco rzetelnych badań, potwierdzających jej skuteczność w rehabilitacji dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Celem przeprowadzonych badań było poznanie opinii rodziców o znaczeniu hipoterapii dla poprawy komunikacji u dzieci autystycznych. Główny problem badawczy sformułowano następująco: Jakie są opinie rodziców na temat znaczenia hipoterapii dla poprawy komunikacji dzieci autystycznych? Za zmienną zależną przyjęto opinie rodziców na temat znaczenia hipoterapii dla poprawy komunikacji werbalnej i ekspresji emocji u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Natomiast zmienną niezależną jest stopień nasilenia objawów autyzmu u dziecka (L1–L3). Wyniki badań wskazują, że badane osoby wysoko oceniają skuteczność hipoterapii w ogólnym usprawnianiu dzieci z ASD, choć w sferze komunikacji nie zauważają znacznych postępów u własnych dzieci. Różnice pomiędzy spostrzeganiem efektów hipoterapii przez matki dzieci o różnym nasileniu symptomów autyzmu okazały się nieistotne statystycznie.

Słowa kluczowe: zaburzenia ze spektrum autyzmu, ekspresja emocji, hipoterapia, komunikacja werbalna, rodzice
GODNOŚĆ JAKO SPOSÓB BYCIA WOBEC INNEGO. DYLEMATY FILOZOFII GODNOŚCI
dr hab. RYSZARD KOZŁOWSKI, prof. nadzw.
Akademia Pomorska w Słupsku
Streszczenie:

W kontekście dyskusji o relacjach z Innym, czy w ogóle o inności drugiego człowieka, się wymienia się wiele czynników, które je umożliwiają. Autor wskazuje na godność osobową, która tworzy „mosty” między człowiekiem a człowiekiem, i chce widzieć go w pełnej prawdzie jego bytu, jego osoby i historii. Refleksja prowadzona jest według metod stosowanych w naukach filozoficznych i etycznych; tu dominuje postawa hermeneutyczna, która odsłania głębię i sens relacji interpersonalnych. Poza godnością, jak również poza miłością i wolnością, relacje międzyludzkie są raczej niemożliwe, bo pozbawione tego, co dla każdej osoby jest konstytutywne – godności właśnie.

Słowa kluczowe: osoba, godność, Inny
POCZUCIE PODMIOTOWOŚCI OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIAMI JAKO NIEZBĘDNY ELEMENT SKUTECZNEJ REHABILITACJI
dr AGNIESZKA ŁAGODA
Akademia Pomorska w Słupsku
Streszczenie:

Problem podmiotowości i podmiotu ludzkiego znajduje się w centrum zainteresowań wielu dyscyplin naukowych, przez co nadaje mu się obecnie wymiar interdyscyplinarny, szczególnie istotny we współczesnym społeczeństwie obywatelskim. Społeczeństwo to postrzegane jest jako wspólnota wolnych, równych obywateli, którzy działają razem dla wspólnego dobra, przy czym szczególnie akcentuje się tu podmiotowość każdej jednostki w obrębie tej zbiorowości/grupy. Paradygmat podmiotowości jest nastawiony na ujmowanie człowieka jako niepowtarzalnej jednostki ze wszystkimi jej mocnymi i słabymi stronami, mającej prawo do samorealizacji i rozwoju w integracji z innymi ludźmi – istotna staje się tu każda osoba biorąca udział w życiu społecznym, a zatem i osoba z niepełnosprawnością. Wyjątkowego znaczenia nabiera problematyka poczucia podmiotowości osób z niepełnosprawnościami jako niezbędnego/koniecznego warunku rehabilitacji i terapii, który w znacznym stopniu zwiększa szansę na jej powodzenie i skuteczność.

Słowa kluczowe: osoba z niepełnosprawnością, skuteczność rehabilitacji, warunki poczucia podmiotowości, poczucie podmiotowości
MOŻLIWOŚCI KONSTRUKTYWISTYCZNEGO UCZENIA SIĘ DZIECI O SPECJALNYCH POTRZEBACH EDUKACYJNYCH
dr JOLANTA MACIĄG
Akademia Pomorska w Słupsku
Streszczenie:

Problematyka podjęta w tekście oscyluje wokół zagadnień dotyczących procesu uczenia się dzieci o specjalnych potrzebach rozwojowych i edukacyjnych a możliwościami konstruktywistycznej zmiany zastanej sytuacji edukacyjnej, akcentującej kształtowanie postawy homo construens. W związku z tym podkreślono znaczenie uczenia się z pespektywy konstruktywizmu jako samoregulującego procesu w poszukiwaniu związku między istniejącymi modelami rozumienia świata a pojawiającymi się informacjami z zewnątrz.

W praktyce edukacyjnej odczuwa się nieustannie niedosyt w tworzeniu warunków uczenia się, które zapewnią uczniom integralny rozwój wszystkich sfer osobowości. Zadaniem szkoły i nauczyciela jest kształtowanie u dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych otwartości i krytycyzmu jako potencjału poszerzenia percepcji świata oraz umiejętności odpowiedzialnego funkcjonowania w rzeczywistości społeczno-kulturowej.

W opracowaniu naukowym zwrócę uwagę na znaczenie dyskursu konstruktywistycznego w edukacji dzieci ze specjalnymi potrzebami w rozwijaniu umiejętności zadawania pytań, radzenia sobie w nowych sytuacjach, refleksji nad podejmowanym działaniem. Jak sądzę, tego typu perspektywa może istotnie wpłynąć na realizację niesegregacyjnej edukacji, promującej ideały inkluzji, normalizacji i wsparcia. Dziecko dzięki temu ma możliwość autokreacji czy też samostanowienia w sytuacji nierzadko trudnej, „barierowej”, pokonując opór własny i środowiska społecznego.

Słowa kluczowe: specjalne potrzeby edukacyjne, edukacja, uczenie się, konstruktywizm
(WSPÓŁ)PRACA NAUCZYCIELI AKADEMICKICH ZE STUDENTAMI Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ: BARIERY – SZANSE – POTRZEBY
dr EWA MURAWSKA
Akademia Pomorska w Słupsku
Streszczenie:

Uczelnie wyższe wykorzystują różne rozwiązania i w różny sposób wspierają osoby, których stan zdrowia determinuje ich funkcjonowanie, możliwości sprostania obowiązkom studenckim i uczestniczenia w życiu akademickim. Chociaż udział kandydatów z niepełnosprawnościami w ogólnej liczbie studentów jest wciąż niewysoki, to można z zadowoleniem odnotować, iż liczba ta systematycznie rośnie. Tendencja ta wynika z otwarcia się szkolnictwa wyższego na potrzeby kandydatów z niepełnosprawnościami, ale jest też zależna od nonkonformizmu i ambicji edukacyjnych samych zainteresowanych. Zmieniły się także postawy społeczne wobec osób z niepełną sprawnością, a w środowisku szkoły wyższej zmiany te oprócz postaw pełnosprawnych studentów wobec inwalidztwa ich kolegów muszą dotyczyć również nauczycieli akademickich, nie zawsze mentalnie i profesjonalnie przygotowanych do takiej (współ)pracy.

Słowa kluczowe: nauczyciel akademicki, student z niepełnosprawnością, szkoła wyższa
POCZUCIE WYPALENIA ZAWODOWEGO ORAZ STYLE RADZENIA SOBIE W SYTUACJACH STRESOWYCH WŚRÓD NAUCZYCIELI SZKOLNICTWA SPECJALNEGO
dr EWA PIOTRÓW
Akademia Pomorska w Słupsku
dr GRZEGORZ PIEKARSKI
Akademia Pomorska w Słupsku
Streszczenie:

Celem badań było ustalenie, czy aspekty wypalenia zawodowego: wyczerpanie psychofizyczne, brak zaangażowania w relację z podopiecznymi, poczucie braku skuteczności zawodowej oraz rozczarowanie, są w istotny sposób powiązane z specyfiką pracy nauczania, opieki i wychowania w szkolnictwie specjalnym. Analizy dokonano, przyjmując jako kryterium różnicujące stopień niepełnosprawności intelektualnej uczniów, z którymi pracują nauczyciele.

Celem badań było również ustalenie związku między przyjmowanymi przez nauczycieli stylami radzenia sobie w sytuacji stresowej: skoncentrowany na zadaniu, skoncentrowany na emocjach oraz skoncentrowany na unikaniu, z przyjętym kryterium stopnia niepełnosprawności intelektualnej uczniów.

Analiza uzyskanych wyników wskazuje na istnienie związku między wypaleniem zawodowym nauczycieli szkolnictwa specjalnego a stopniem niepełnosprawności uczniów, z którymi pracują. Zaobserwowano zależność poczucia wypalenia w ocenie własnych kompetencji (poczucie braku skuteczności) od stopnia niepełnosprawności intelektualnej uczniów; subiektywnie oceniana przez nauczycieli skuteczność spada, gdy zaburzenia poziomu rozwoju intelektualnego i funkcjonowania społecznego ucznia są poważniejsze.

Uzyskane wyniki badań wskazują również na styl radzenia sobie skoncentrowany na zadaniu jako dominujący wśród badanych nauczycieli pracujących z uczniami z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim.

Słowa kluczowe: stres zawodowy, pedagog specjalny, style radzenia sobie w sytuacji stresowej, wypalenie zawodowe, szkolnictwo specjalne
O PEDAGOGU I (NIE)PODEJMOWANIU DZIAŁANIA, CZYLI O SYTUACJACH TRUDNYCH ROLI OPIEKUNA OSOBY STARSZEJ SŁÓW KILKA
dr MARTA ANNA SAŁAPATA
Akademia Pomorska w Słupsku
Streszczenie:

Artykuł koncentruje się wokół opiekuna osoby starszej, który w swojej pracy doświadcza szeregu dylematów, obciążeń, sytuacji trudnych związanych z podejmowaniem czynności opiekuńczych i pielęgnacyjnych wobec podopiecznych. Dylematy te są szczególnie uświadamiane w sytuacji przejścia z pozycji studenta/praktykanta do pracownika instytucji. Artykuł dotyczy warsztatów realizowanych w trakcie kształcenia studentów pedagogiki na temat umiejętności radzenia sobie w sytuacjach trudnych związanych z wykonywaniem zawodu. Rezultaty takich zajęć to między innymi kształtowanie umiejętności wspierania podopiecznych z uwzględnieniem konieczności przeciwdziałania wypaleniu emocjonalnemu opiekuna.

Słowa kluczowe: starość, wypalenie, frustracja, opiekun, kompetencje zawodowe
SEKSUALNOŚĆ OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ. WYBRANE ASPEKTY PSYCHOSPOŁECZNE I PRAWNE
PAULINA KAROLINA TRZASKUŚ
Kancelaria Adwokacka KD Siadlak w Słupsku
dr SEBASTIAN ARTUR ZDOŃCZYK
Akademia Pomorska w Słupsku, Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. Janusza Korczaka w Słupsku sp. z o.o.
Streszczenie:

Seksualność stanowi jeden z najważniejszych elementów ludzkiego funkcjonowania. Wiąże się ona zarówno z naturą człowieka, jego biologią i fizjologią, jak też z kulturą, jej wartościami i normami. Znaczenie seksualności w życiu każdego z nas zmienia się wraz z naszym rozwojem i uwarunkowane jest naszą osobowością, przebytymi doświadczeniami życiowymi, poziomem libido oraz pełnionych ról społecznych. Jednym z trzech obszarów tabu związanych z seksualnością w Polsce jest seksualność osób z niepełnosprawnościami, w tym z niepełnosprawnością intelektualną. Zarówno postulaty i zalecenia opracowane przez Światową Organizację Zdrowia, jak i grono ekspertów na międzynarodowych kongresach jednomyślnie przyznają osobom z niepełnosprawnościami prawo do seksualności. Niniejsze opracowanie ukazuje wybrane aspekty medyczne, psychospołeczne i prawne seksualności osób z niepełnoprawnością intelektualną.

Słowa kluczowe: niepełnosprawność intelektualna, seksualność, perspektywa prawna, małżeństwo, rodzicielstwo
(NIE)DOPASOWANIE W OBSZARZE EDUKACJI ZDROWOTNEJ UCZNIÓW Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ
dr hab. AGNIESZKA ZALEWSKA-MELER, prof. nadzw.
Akademia Pomorska w Słupsku
Streszczenie:

Celem prezentowanego tekstu jest refleksja nad miejscem i znaczeniem edukacji zdrowotnej uczniów z niepełnosprawnością intelektualną. Koncepcję i realizację edukacji zdrowotnej nakreślono w powiązaniu z kategorią jakości życia oraz doskonaleniem samodzielności życiowej. Obszary edukacji zdrowotnej przeanalizowano w oparciu o najnowszy projekt podstawy programowej na poszczególnych etapach kształcenia oraz rozporządzenia w sprawie wczesnego wspomagania dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

Słowa kluczowe: podstawy programowe, edukacja zdrowotna, socjalizacja zdrowotna, umiejętności życiowe