Disability and Rehabilitation
Institute of Labor and Social Studies

NR 2 2020


WPROWADZENIE W PROBLEMATYKĘ

FUNKCJONOWANIE OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ W WARUNKACH PANDEMII COVID-19

Obecnie na świecie najczęstszym tematem rozmów oraz informacji w mediach są sprawy związane z pandemią COVID-19, budzące ogromne emocje ze względu na duże ryzyko zakażenia się koronawirusem i wynikające stąd konsekwencje zdrowotne, które nierzadko prowadzą do śmierci. Ludzie boją się o siebie i swoich bliskich. Panuje powszechna panika, a u niektórych  osób następuje wyparcie problemu i niedowierzanie, że istnieje jakikolwiek wirus, oraz lekceważenie zasad sanitarno-epidemiologicznych. To wszystko skutkuje poważnymi konsekwencjami, z utratą życia włącznie.

Należy nadmienić, że w literaturze naukowej brak jest opracowań dotyczących omawianej problematyki, a publikacje, które są dostępne, i to głównie w wydaniach internetowych, nie zawsze  można  zaliczyć  do  naukowych z uwagi na niepoddawanie ich procesowi recenzowania, a ich treści tracą tym samym na wiarygodności. Mimo to dostępne na rynku publikacje najczęściej ujmują rzeczoną problematykę w aspekcie medycznym, co powoduje nieujęcie tematu pandemii COVID-19 w sposób interdyscyplinarny. W artykule pt. Poziom kontroli emocji osób z lekką niepełnosprawnością intelektualną żyjących w czasie pandemii COVID-19, pensjonariuszy domów pomocy społecznej, będących w grupie ryzyka z powodu chorób przewlekłych – raport z ba- dań (autorstwa Czesława Gerarda Toboły) przedstawiono wyniki  badań empirycznych przeprowadzonych w domach pomocy społecznej na niewielkiej próbie osób z lekką niepełnosprawnością intelektualną w porównaniu z grupą kontrolną osób w normie intelektualnej na temat ogólnej kontroli emocji, gniewu, depresji i lęku. Ze względu na to, że badania zostały przeprowadzone na nielicznej próbie, można je zaliczyć raczej do działań pilotażowych niż do właściwych i mogą stanowić inspiracje do przeprowadzenia kolejnych prac na większej próbie badanej – przy uwzględnieniu dodatkowych zmiennych.

W artykule pt. Funkcjonowanie mieszkańców wybranego domu pomocy społecznej w pierwszym okresie pandemii COVID-19 (autorstwa Jarosława Grzegorza Grzebyka) zaprezentowano wyniki badań empirycznych dotyczących reakcji mieszkańców wybranego domu pomocy społecznej w związku z wprowadzonymi obostrzeniami w ramach przeciwdziałania  rozprzestrzenianiu  się  pandemii  CO- VID-19.  Badania  zostały  przeprowadzone metodą obserwacji uczestniczącej na grupie pensjonariuszy w celu uzyskania informacji odnośnie do sprawnego organizowania życia społecznego w warunkach pandemii oraz zapewnienia  bezpieczeństwa  pensjonariuszom przy jednoczesnym zachowaniu praw obywatelskich. W artykule pt. Seniorzy i ich funkcjonowanie fizyczne, psychiczne i społeczne. Uwagi na marginesie pandemii COVID-19 (autorstwa Anny Saneckiej)  omówiono  fi psychiczne i społeczne funkcjonowanie osób powyżej 65. roku życia pod kątem analizy, jak wpływ pandemii zmienił stosunek państwa do tej grupy osób, które przed pandemią były zwykle marginalizowane przez państwo oraz społeczeństwo, a teraz stały się obiektem zainteresowania nie tylko lekarzy czy gerontologów, ale nawet polityków i władz. Zagadnienie podjęte przez autorkę należy do obszaru gerontologii związanej ze starzeniem się biologicznym, psychicznym i społecznym.

W artykule pt.  Wyobcowanie  i  samotność w obliczu zjawiska pandemii wśród uczestników warsztatów terapii zajęciowej (autorstwa Żanety Jagody Krzywoń) przedstawiono wyniki badań empirycznych na podstawie danych uzyskanych we współpracy z warsztatami terapii zajęciowej, którego uczestnikami byli mieszkańcy zmagający się z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną w przedziale wiekowym od osiągnięcia pełnoletniości do wieku senioralnego. Celem tych badań było zwrócenia uwagi na stan emocjonalny uczestników w sytuacji izolacji spowodowanej obostrzeniami w kontaktach międzyludzkich w czasie pandemii. Z kolei w artykule pt. Funkcjonowanie seksualne mieszkańców domów pomocy społecznej w sytuacji Pandemii COVID-9 (autorstwa Adama Jaskólskiego i Żanety Jagody Krzywoń) przedstawiono problematykę funkcjonowania seksualnego pensjonariuszy domu pomocy społecznej. Jest to praca poglądowa oparta na obserwacji mieszkańców domu  pomocy  społecznej w celu zwiększenia efektywności w sprawowaniu opieki nad osobami z niepełnosprawnością intelektualną i przewlekle psychicznie chorymi – z jednoczesnym zwróceniem uwagi na ich zachowania seksualne i reagowanie w sytuacji możliwego wykorzystania seksualnego wynikającego z dysproporcji w rozwoju intelektualnym mieszkańców. W artykule pt. Codzienność mieszkańców z niepełnosprawnościami przemyskiego miejskiego domu pomocy społecznej w czasie pandemii (autorstwa Agnieszki Gibały) przedstawiono codzienne funkcjonowanie pensjonariuszy miejskiego domu pomocy społecznej dla osób przewlekle chorych psychicznie i z niepełnosprawnością intelektualną, analizując wpływ ograniczenia kontaktów interpersonalnych pomiędzy pensjonariuszami w czasie pandemii na funkcjonowanie społeczno-emocjonalne pensjonariuszy. W artykule pt. Generowanie napięć seksualnych  u  osób  z  niepełnosprawnościami w warunkach izolacji społecznej spowodowanej pandemią COVID-19 – raport z badań (autorstwa Barbary Alicji Płaczek) zaprezentowano wyniki badań empirycznych na temat wpływu odosobnienia związanego z izolacją społeczną oraz wprowadzenia   kwarantanny na gospodarkę napięć seksualnych u osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz niepełnosprawnością sprzężoną. W pracy została podjęta analiza funkcjonowania seksualnego w warunkach pandemii i opisano, jakie wynikają z życia w placówce w warunkach pandemicznych.

W artykule pt. Satysfakcja seksualna kobiet chorych na stwardnienie rozsiane w czasie pandemii COVID-19 (autorstwa Żanety Rachwaniec) przedstawiono wyniki badań autorskim kwestionariuszem satysfakcji seksualnej pacjentek chorych na stwardnienie rozsiane, które brały udział w prowadzonych przez autorkę sesjach psychoterapii indywidualnej.

Redaktorzy naukowi tego numeru kwartalnika „Niepełnosprawność i Rehabilitacja” żywią nadzieję, że przedstawione problemy naukowe w opublikowanych pracach staną się inspiracją do dalszych badań empirycznych.

Czesław Gerard Toboła, Żaneta Jagoda Krzywoń, Barbara Alicja Płaczek

CODZIENNOŚĆ MIESZKAŃCÓW Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIAMI PRZEMYSKIEGO MIEJSKIEGO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ W CZASIE PANDEMII
AGNIESZKA GIBAŁA
Miejski Dom Pomocy Społecznej w Przemyślu
Summary:

Aspekt funkcjonowania mieszkańców domu pomocy społecznej (DPS) dla osób przewlekle psychicznie chorych i z niepełnosprawnością intelektualną w czasie pandemii COVID-19 wiąże się z izolacją i ograniczaniem więzi interpersonalnych. Osłabiły się również relacje między mieszkańcami a ich rodzinami. Stagnacja, pustka, wyobcowanie wpływają na samopoczucie mieszkańców. Niezdolność do realizacji swoich ostatnich zainteresowań oraz niemożność podjęcia działań, które w pewnym stopniu utwierdzały ich w przekonaniu, że funkcjonują „normalnie”, znalazły odzwierciedlenie w lęku przed utratą autonomii, a także w indywidualizacji poczucia niezależności. Wprowadzone ograniczenia krajowe i wewnętrzne Miejskiego Domu Pomocy Społecznej (MDPS) wywołały obawy o przyszłość, niepokój i stan niepewności. Artykuł powstał na podstawie obserwacji 175 mieszkańców MDPS w Przemyślu. Proces nawiązywania relacji z mieszkańcami musiał zostać ograniczony ze względu na niezbędne środki ostrożności. Dlatego trudno było uzyskać więcej danych na ten temat z uwagi na obecne ograniczenia.

Keywords: niepokój, pandemia, COVID-19, anxiety, COVID-19 pandemic, preventive healthcare, lęk, fear, izolacja, nursing home, profilaktyka zdrowotna, dom pomocy społecznej, isolation, DPS residents, mieszkańcy DPS
FUNKCJONOWANIE MIESZKAŃCÓW WYBRANEGO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ W PIERWSZYM OKRESIE PANDEMII COVID-19
JAROSŁAW GRZEGORZ GRZEBYK
Dolnośląska Szkoła Wyższa z siedzibą we Wrocławiu
Summary:

Prezentowana praca jest wynikiem przeprowadzonych badań empirycznych dotyczących reakcji mieszkańców wybranego domu pomocy społecznej (DPS) w północnej Wielkopolsce na wprowadzenie obostrzeń w ramach przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się COVID-19. Badania empiryczne przeprowadzono metodą obserwacji uczestniczącej na grupie 70 pensjonariuszy (N = 70). Ich celem było uzyskanie informacji odnośnie do sprawnego organizowania życia społecznego w warunkach ogłoszonej pandemii i zapewnienia bezpieczeństwa pensjonariuszom, z zachowaniem praw obywatelskich.

W wyniku badań empirycznych stwierdzono, że najważniejszym problemem i oczekiwaniem pensjonariuszy w obecnej sytuacji było zapewnienie kontaktów z rodziną oraz możliwość opuszczania ośrodka, a także utrzymywanie kontaktów z innymi pensjonariuszami domu opieki społecznej. Badania empiryczne dostarczyły wskazówek, jak należy postępować na wypadek działań w warunkach wyższej konieczności. Z kolei poświęcenie personelu domu pomocy społecznej bez względu na zajmowane stanowi- ska było dowodem głębokiej troski o życie i zdrowie pensjonariuszy.

Keywords: pandemia, pandemic, COVID-19, dom pomocy społecznej, wirus SARS-CoV-2, Covid-19, koronawirus, coronavirus, elder people, osoby starsze, SARS-CoV-2 virus, social welfare home
FUNKCJONOWANIE SEKSUALNE MIESZKAŃCÓW DOMÓW POMOCY SPOŁECZNEJ W SYTUACJI PANDEMII COVID-19
ADAM JASKÓLSKI
Prywatna praktyka psychoterapeutyczna w Katowicach
ŻANETA KRZYWOŃ
Warsztaty Terapii Zajęciowej w Korytnikach k. Przemyśla
Summary:

Praca dotyczy mieszkańców domu pomocy społecznej w województwie podkarpackim. Jest to praca poglądowa oparta na obserwacji mieszkańców DPS, osób z niepełnosprawnością intelektualną i przewlekle psychicznie chorych. Adres placówki jest na prośbę dyrekcji znany tylko autorom artykułu. Informacje zawarte w tej publikacji oparte są między innymi na spostrzeżeniach pracowników DPS oraz na osobistym doświadczeniu zawodowym autorów. Tekst zawiera również ustosunkowanie się do fachowej literatury poruszającej problematykę seksualności osób z niepełnosprawnością intelektualną i przewlekle psychicznie chorych. Punktem odniesienia jest COVID-19 i sytuacja pandemii.

Keywords: niepełnosprawność intelektualna, intellectual disability, sexuality, seksualność, pandemia, pandemic, COVID-19, DPS, opieka socjalna, social care
WYOBCOWANIE I SAMOTNOŚĆ W OBLICZU ZJAWISKA PANDEMII WŚRÓD UCZESTNIKÓW WARSZTATÓW TERAPII ZAJĘCIOWEJ
ŻANETA KRZYWOŃ
psycholog, warsztaty terapii zajęciowej
Summary:

Praca została przygotowana na podstawie danych uzyskanych we współpracy z warsztatami terapii zajęciowej (WTZ) i przedstawia charakterystykę grupy ich uczestników zamieszkałych w powiecie przemyskim, zmagających się z aktualną sytuacją pandemiczną. Na potrzeby badań obserwowano 72 osoby z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną w wieku od dorosłego do seniora. Proces zbierania informacji był prowadzony podczas sześciomiesięcznej przerwy od zajęć warsztatowych. Praca po- wstała w celu analizy stanu emocjonalnego uczestników WTZ w świetle wymuszonej izolacji od siebie w czasie zawieszenia zajęć. Wśród wyłonionych zmiennych są: izolacja, samotność, konflikty interpersonalne i zaburzenia relacji. Zjawisko potrzeby bliskości i bycia zauważonym przez innych w odpowiedni sposób ujawniło się w okresie izolacji. Wymienione aspekty zaburzeń relacji międzyludzkich stały się przedmiotem rozważań w tej pracy

Keywords: niepokój, warsztaty terapii zajęciowej, Occupational Therapy Workshops, pandemia, pandemic, COVID-19, anxiety, lęk, izolacja, isolation, future uncertainty, samotność, coping mechanisms with stress, niepewność przyszłości, emotional reactivity, reaktywność emocjonalna, regres, loneliness, COVID – 19, mechanizmy radzenia sobie ze stresem, regression
GENEROWANIE NAPIĘĆ SEKSUALNYCH U OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIAMI W WARUNKACH IZOLACJI SPOŁECZNEJ SPOWODOWANEJ PANDEMIĄ COVID-19 – RAPORT Z BADAŃ
BARBARA ALICJA PŁACZEK
pedagog, trener edukator seksualny osób z niepełnosprawnościami, edukator seksualny dzieci i młodzieży
Summary:

elem pracy była obserwacja wpływu odosobnienia oraz wprowadzenia kwarantanny na gospodarkę napięć seksualnych u osób z niepełnosprawnościami. Poruszane w pracy zagadnienia dotyczące sfery seksualnej osób z niepełnosprawnością intelektualną i nierzadkim sprzężeniem z niepełnosprawnością fizyczną są zagadnieniami trudnymi i rzadko poruszanymi. U podstaw wyboru tego tematu leżą doświadczenia nabyte podczas pracy z osobami o obniżonej sprawności w sytuacji izolacji spowodowanej

pandemią COVID-19 i nasuwające się przemyślenia dotyczące świadomości własnej seksualności, ale również świadomości rozwoju sfery seksualnej u osób z niepełno- sprawnościami w percepcji rodzica i opiekuna. Temat ten wydał się niezwykle absorbującym i bardzo interesującym, nad którym warto nieco bardziej się zastanowić, dokonać analizy i badań, zapoznać się z chronologią napięć oraz wpływem cyberprzestrzeni na ich generowanie, a także opisać i podsumować w ten sposób własne przemyślenia i obserwacje.

Temat seksualności człowieka z niepełnosprawnością stanowi częsty temat rozmów, obaw i frustracji wśród pedagogów i psychologów, pojawiający się również podczas szkoleń oraz powracający za każdym razem, gdy osoba o obniżonej sprawności nie potrafi poradzić sobie ze swoim ciałem, intymnością, okazywaniem uczuć i emocji. Zainteresowanie wzbudził fakt, jak przymusowa kwarantanna czy izolacja społeczna wpłynie na możliwość rozładowywania skumulowanych napięć w sytuacji domowej.

Keywords: sexuality, seksualność, pandemia, pandemic, COVID – 19, OVID-19, niepełnosprawność intelektualna (NI), edukacja seksualna, erotyzacja, erotization, intellectual disability (NI), napięcie, tension, cyberspace, masturbation, sex education, cyberprzestrzeń, masturbacja
SATYSFAKCJA SEKSUALNA KOBIET CHORYCH NA STWARDNIENIE ROZSIANE W CZASIE PANDEMII COVID-19
ŻANETA RACHWANIEC
Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Wydział Nauk o Zdrowiu, Katedra Nauk Społecznych i Humanistycznych, Zakład Psycholog
Summary:

Artykuł dotyczy satysfakcji seksualnej kobiet chorych na stwardnienie rozsiane (sclerosis multiplex – SM), odczuwanej w szczególnych warunkach wprowadzenia na tere- nie Polski obostrzeń epidemicznych związanych z pandemią koronawirusa. Autorka przebadała autorskim kwestionariuszem oraz Kwestionariuszem Satysfakcji Seksualnej 31 pacjentek chorych na stwardnienie rozsiane, które brały udział w prowadzonych przez nią sesjach psychoterapii indywidualnej. Wyniki pokazują, że znaczna część kobiet dotkniętych SM przeżywa problemy natury seksualnej. Najczęściej wskazywane trudności dotyczą odczuwania przyjemności, zbyt długiego czasu jej osiągania oraz obniżonego libido. Pacjentki skarżyły się też na unikanie kontaktów seksualnych przez ich partnerów. W ramach zaburzeń seksualnych drugorzędowych pojawiały się problemy z jelitami (zwłaszcza zaparcia) oraz pęcherzem moczowym. Nie stwierdzono jednak istotnych różnic w satysfakcji z relacji partnerskich i satysfakcji seksualnej pacjentek ze stwardnieniem rozsianym przed pandemią i w jej trakcie.

Keywords: kobiety, stwardnienie rozsiane, multiple sclerosis, COVID-19, koronawirus, coronavirus, sexual satisfaction, satysfakcja seksualna, women
SENIORZY I ICH FUNKCJONOWANIE FIZYCZNE, PSYCHICZNE I SPOŁECZNE. UWAGI NA MARGINESIE PANDEMII COVID-19
ANNA SANECKA
Dolnośląska Szkoła Wyższa z siedzibą we Wrocławiu
Summary:

Celem artykułu jest przedstawienie fizycznego, psychicznego i społecznego funkcjonowania osób powyżej 65. roku życia. Ta marginalizowana i wykluczana zwykle grupa w związku z trwającą pandemią stała się nagle obiektem zainteresowania nie tylko lekarzy czy gerontologów, ale nawet polityków i władz. Należące do gerontologii zagadnienia starzenia się biologicznego, psychicznego i społecznego zgłębiono w sposób możliwie uniwersalny i odniesiono do ogólnej populacji seniorów. Każdy z obszarów funkcjonowania osób w podeszłym wieku (zdrowotny, psychiczny i społeczny) oraz specyficznych dla nich problemów i barier omówiono także w odniesieniu do trwającej pandemii COVID-19, aby wskazać, w jaki sposób zagrożenie ciężkim przebiegiem choroby wpływa na kondycję psychofizyczną i relacje społeczne seniorów. Sytuacja pandemii, w której to osoby starsze są grupą szczególnie zagrożoną i stanowią większość ofiar śmiertelnych choroby, z jednej strony wskazuje, że problemy zdrowotne, psychiczne i społeczne, jakich w warunkach normalnych na co dzień doświadczają seniorzy, w sytuacji kryzysu epidemicznego jeszcze się pogłębiają, z drugiej zaś – że marginalizowana w normalnej sytuacji grupa może w warunkach zagrożenia stać się obiektem nie tylko zainteresowania, ale nawet troski pozostałej części społeczeństwa.

Keywords: starość, pandemia, pandemic, COVID-19, funkcjonowanie psychiczne i społeczne, physical health, seniorzy, old age, seniors, marginali- zation, marginalizacja, zdrowie fizyczne, mental and social functioning
POZIOM KONTROLI EMOCJI OSÓB Z LEKKĄ NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ ŻYJĄCYCH W CZASIE PANDEMII COVID-19, PENSJONARIUSZY DOMÓW POMOCY SPOŁECZNEJ, BĘDĄCYCH W GRUPIE RYZYKA Z POWODU CHORÓB PRZEWLEKŁYCH – RAPORT Z BADAŃ
CZESŁAW GERARD TOBOŁA
Dolnośląska Szkoła Wyższa z siedzibą we Wrocławiu
Summary:

Celem pracy jest analiza porównawcza poziomu kontroli emocji pensjonariuszy domów pomocy  społecznej  z  lekką  niepełnosprawnością  intelektualną,  będących w grupie ryzyka z powodu chorób przewlekłych – w porównaniu z osobami w normie intelektualnej (grupa kontrolna), pensjonariuszy domów pomocy społecznej, będących w grupie ryzyka z powodu chorób przewlekłych, żyjących w czasie pandemii COVID-19. W literaturze naukowej brak jest opracowań dotyczących omawianej problematyki. Nie jest to oczywiście nic dziwnego, gdyż z pandemią borykamy się od pół roku. Publikacje, które są dostępne głównie w wydaniach internetowych, dotyczą problematyki ujętej w aspekcie medycznym, co powoduje znaczne zawężenie zagadnienia. Dlatego w tej pracy podjęto się analizy aspektów psychologicznych z uwagi na brak ich dostępności w literaturze przedmiotu. Poruszono również kwestię medyczną w formie zarysu problematyki SARS-CoV-2. Podjęto się również badań empirycznych w domach pomocy społecznej na niewielkiej próbie osób z lekką niepełnosprawnością intelektualną w porównaniu z grupą kontrolną osób w normie intelektualnej na temat ogólnej kontroli emocji, kontroli gniewu, kontroli depresji oraz kontroli lęku. Badania te mają jedynie charakter pilotażowy i mogą stanowić inspirację do analiz właściwych na większej próbie badanej przy uwzględnieniu dodatkowych zmiennych, które w tym wypadku nie zostały wzięte pod uwagę.

Keywords: pandemia, pandemic, COVID-19, lęk, fear, wirus SARS-CoV-2, gniew, virus SARS-CoV-2, pomoc społeczna, social assistance, anger, choroby przewlekłe, depresja, chronic diseases, social welfare homes, emotional control, depression, domy pomocy społecznej, kontrola emocji